Białaczka – sprawdź czy nie weszła ci w krew

ZDROWIE - By żyć zdrowo

Morfologia krwi to podstawowe badanie diagnostyczne w medycynie. Jest ono zarówno podstawą oceny stanu zdrowia osób „ogólnie zdrowych”, jak też oceny diagnostycznej osób zgłaszających określone dolegliwości. Do maja 1996 roku morfologia krwi była badaniem obowiązkowym zlecanym przez lekarza medycyny pracy każdemu pacjentowi. Po tym okresie, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym (§2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie badań profilaktycznych pracowników z dnia 30 maja 1996 r. (Dz. U. 1996 Nr 69, poz. 332, § 7), badania podstawowe, a wśród nich morfologia mogą być wprawdzie zlecane, ale tylko w przypadkach, w których lekarz uzna, iż jest to niezbędne dla prawidłowej oceny zdrowia osoby przyjmowanej do pracy.

Po tej zmianie częstość wykonywania badania morfologii krwi spadła. Badanie morfologii przestało być jedną z rutynowych metod określania stanu zdrowia pacjenta i jest zlecane przez lekarzy rodzinnych tylko w szczególnych przypadkach. Zmniejszenie częstości badań profilaktycznych krwi obserwuje się także w ramach opieki zdrowotnej przy zakładach pracy.

W zaleceniach Ministerstwa Zdrowia w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, wykonywanie corocznych badań krwi rekomendowane jest tylko dla pracowników z grup podwyższonego ryzyka. Załamanie się opieki przyzakładowej, wynikające z oszczędności, ograniczenie badań okresowych wyraźnie wpłynęły na liczbę wykonywanych morfologii u przeciętnego Polaka. Wszystkie te czynniki spowodowały, że badania morfologii krwi, mimo że relatywnie tanie są zlecane rzadziej niż kilkanaście lat temu. Przekłada się to na późniejsze wykrywanie chorób krwi, szczególnie tych, które nie dają początkowo łatwo zauważalnych dla pacjenta objawów.

W wielu chorobach, szczególnie o charakterze nowotworowym, wczesne rozpoznanie zwiększa szanse pacjenta na  wyleczenie lub pozwala na wydłużenie życia. Niektóre choroby pojawiają się i postępują podstępnie i powoli. Rozwój choroby trwa kilka lat i jest początkowo niezauważalny dla pacjenta. Mało nasilone objawy są po prostu ignorowane lub zrzucane na karb przeziębienia, niestrawności, przemęczenia lub stresu. W tym czasie choroba powoli rozwija się i stopniowo przechodzi do bardziej zaawansowanych faz. Przykładem takiej choroby może być przewlekła białaczka szpikowa (w skrócie PBSz).

Choroba ta polega na powolnym wzroście ilości jednego z typów białych krwinek, granulocytów, do bardzo wysokiego poziomu. Chorobę rozpoznaje się zwykle przypadkowo, w rutynowym badaniu morfologii krwi. W Polsce średni poziom białych krwinek w momencie rozpoznania choroby u pacjenta wynosi często około 100 000 komórek na µl., natomiast w Europie Zachodniej i USA średni poziom leukocytów wynosi od 20 do 60 tysięcy na µl. Świadczy to o późniejszym wykryciu choroby, przez co leczenie rozpoczynane jest w jej bardziej zaawansowanym stadium. Wydaje się, że jest to spowodowane rzadszym wykonywaniem badań krwi w Polsce.

Aktualnie nie ma oficjalnych zaleceń, co do częstości wykonywania morfologii krwi u osób dorosłych, niebędących w grupach ryzyka (narażenie na chemikalia i promieniowanie). Jednak wiele autorytetów medycznych w dziedzinie hematologii zaleca u dorosłych wykonywanie morfologii raz na rok.
Wobec powyższego niezwykle istotne wydaje się więc przywrócenie morfologii krwi jako badania podstawowego do panelu badań gwarantowanych w zakresie służby medycyny pracy. Dodatkowo zasadność powyższej zmiany potwierdzają wyniki badań morfologicznych przeprowadzonych w 13 miastach Polski w ramach kampanii społecznej pt.: „Białaczka – sprawdź czy nie weszła ci w krew”. Spośród 2534 osób, które zgłosiły sie na badanie, u 801 osób stwierdzono nieprawidłowości w zakresie ocenianych parametrów morfologii krwi obwodowej. Dalszej diagnostyki różnicowej (mniej lub bardziej specjalistycznej) wymagało około 8,7% stwierdzanych odchyleń (czyli 70 na 801 nieprawidłowości), z czego w trybie pilnym około 2,3 % (19 na 801).

21 grudnia 2009 w Warszawie odbyła sie konferencja prasowa pt. „Białaczka – sprawdź czy nie weszła ci w krew”, zorganizowana przez Fundację Urszuli Jaworskiej i Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej. Spotkanie podsumowało całoroczną kampanię mającą na celu edukację społeczeństwa i zachęcenie do regularnego wykonywania morfologii krwi – jako podstawowego badania we wczesnej diagnostyce chorób hematologicznych i innych nieprawidłowości zachodzących w organizmie. W ramach działań przeprowadzone zostały m.in.: akcje bezpłatnych badań morfologicznych krwi w 13 miastach Polski. Akcję wsparła telewizyjna, radiowa i prasowa kampania reklamowa o charakterze edukacyjnym. W akcję zaangażowali się znani aktorzy i artyści.