Witaminy i minerały sprzyjają płodności

ZDROWIE - Dolegliwości

Około 25% płodnych kobiet zachodzi w ciążę w wybranym cyklu, jednak część par długotrwale nie może doczekać się potomstwa. Niepłodność według WHO to niezdolność do zajścia w ciążę lub spłodzenia dziecka, w ciągu 12 miesięcy regularnego współżycia (4-5 razy w tygodniu) bez zastosowania jakichkolwiek metod antykoncepcji. WHO wpisała niepłodność na listę chorób cywilizacyjnych, dotyczy ona aż około 20% par w Polsce, jednak tylko część z par niepłodnych poszukuje pomocy specjalisty.

W sytuacji, kiedy w Polsce przedkłada się odpowiedni status społeczny i finansowy nad rodzenie dzieci, decyzja o zajściu w ciążę przenosi się na trzecią, czwartą dekadę życia, kiedy występują coraz częściej problemy z płodnością. Leczenie niepłodności w Polsce jest utrudnione ze względu na finansowanie. Testy diagnostyczne oraz leczenie hormonalne nie jest objęte dofinansowaniem ze strony Skarbu Państwa. Ciężar kosztów wspomaganej reprodukcji ponoszą tylko i wyłącznie cierpiące pary, a wielu z nich na to nie stać.

Problem pary

W społeczeństwie brak jest jeszcze świadomości tego, że mężczyzna może być odpowiedzialny za niepłodność pary aż 40-60% przypadków3. Najczęściej leczenie podejmuje kobieta, a partner nie chce przyjąć do wiadomości, że on także powinien się przebadać.

Palenie papierosów ma negatywny wpływ zarówno na płodność mężczyzny, jak i kobiety, na jakość gamet oraz na zdrowie dzieci. Jednym z mechanizmów może być powstawanie stresu oksydacyjnego pod wpływem dymu papierosowego.

Ważnym czynnikiem niepłodności jest stres oksydacyjny. Brak równowagi pomiędzy przeciwutleniaczami a powstającymi w komórkach wolnymi rodnikami niesie za sobą różne konsekwencje. Są to u mężczyzny: uszkodzenie błon komórkowych, indukowanie uszkodzeń DNA oraz przyśpieszenie apoptozy plemników. U kobiety z kolei nadmierny stres oksydacyjny powoduje uszkodzenie lipidów oraz DNA komórki jajowej, zahamowania syntezy białek oraz wydzielania ATP, a także odgrywa rolę w etiopatogenezie endometriozy, jajowodowego czynnika niepłodności i niewyjaśnionej niepłodności.

WPŁYW SUPLEMENTACJI NA JAKOŚĆ I ILOŚĆ NASIENIA

Cynk – pierwiastek męski

Cynk jest związany z produkcją testosteronu, odgrywa bardzo ważną rolę w tworzeniu spermy i podtrzymywaniu żywotności plemników, dzięki funkcji przeciwutleniacza.

Cynk jest niezbędny do utrzymania struktury białka, tworzącego z chromatyną DNA stabilny kompleks w jądrach plemników. Ta skondensowana struktura jest niezmiernie istotna dla efektywnego procesu zapłodnienia.

Duża zawartość cynku w nasieniu obniża aktywność plemników. Jest to reakcja odwracalna, wysokie stężenie cynku utrzymuje plemniki w relatywnie spokojnym, mniej ruchliwym stanie. To powoduje obniżenie zużycia przez nie tlenu i pozwala na zmagazynowanie energii, która będzie im niezbędna w trakcie wędrówki przez kobiece drogi rodne. Gdy plemniki znajdą się w pochwie, a następnie w macicy, w której stężenie cynku jest bardzo niskie, wzrasta ich aktywność i ruchliwość, co w konsekwencji ułatwia proces zapłodnienia.

Odpowiednia ilość cynku jest ważna dla prawidłowego przebiegu reakcji akrosomalnej, która przy jego niedoborze może w większości plemników nastąpić tuż po ejakulacji i uniemożliwia zapłodnienie.

Objętość nasienia spada nawet o 30% przy małym stężeniu cynku, jak wykazano podczas podawania zdrowym mężczyznom 1,4 mg cynku na dobę6.

Aby uzyskać zadowalającą sprawność seksualną, potencję oraz płodność, należy zapewnić odpowiednią podaż cynku w diecie, ok. 15 mg na dobę (Zalecane Dzienne Spożycie, RDA), jednak większość mężczyzn nie spożywa takiej ilości. Jak wykazało reprezentatywne badanie Instytutu Żywności i Żywienia, niedobory cynku występują aż w 62% racji pokarmowych m꿬czyzn5. Mężczyźni wykazujący wysoką aktywność seksualną powinni przyjmować większą ilość tego pierwiastka, ponieważ każdy ejakulat zawiera około 5 mg, tj. około 1/3 dziennego zalecanego zapotrzebowania. Mogą więc tracić więcej cynku z nasieniem niż są w stanie dostarczyć z pokarmem. Również mężczyźni wykonujący pracę związaną ze znacznym wysiłkiem fizycznym wymagają większej suplementacji tego pierwiastka z powodu znacznej utraty z potem. Przyjmowanie cynku wydaje się bezpieczne w dawkach do 100 mg na dobę.

Suplementacja 66 mg siarczanu cynku (co odpowiada ok. 27 mg cynku) u mężczyzn o obniżonej płodności powodowała znaczący wzrost liczby plemników. Efekt ten zaobserwowano także w późniejszym badaniu. Mechanizm działania cynku nie jest znany.

L-karnityna

L-karnityna jest aminokwasem, którego najwyższy poziom w organizmie mężczyzny znajduje się w najądrzach. Pełni ona funkcję przeciwutleniacza spermy oraz odgrywa znaczącą rolę zarówno w dojrzewaniu plemników, jak i ich ruchliwości, jest źródłem energii dla plemników. W diecie dostarcza się różne formy L-karnityny w postaci soli (fumaran L-karnityny) lub estrów (acetyl-L-karnityna). Do wnętrza plemników wnika tylko wolna L-karnityna, która jest przekształcana do formy estru i tak magazynowana.

Ważne jest, aby nie przyjmować DL-karnityny lub D-karnityny, gdyż są one nieskuteczne i szkodliwe dla mięśni. D-karnityna i L-karnityna konkurencyjnie wchłaniają się w jelicie, więc podawanie formy D osłabia działanie formy L11. Wchłanianie L-karnityny nie ulega zwiększeniu przy stosowaniu w jednej porcji ilości większej niż 2 g. Biodostępność L-karnityny po spożyciu ilości >2 g jest ok. 16%, a biodostępność <2 g wacha się od 54% do 87%, w zależności od dawki.

Badania pokazują, że im niższe stężenie L-karnityny w spermie, tym mniejsza ruchliwość plemników12. Suplementacja L-karnityny znacząco poprawia jakość nasienia, powoduje wzrost całkowitej ilości plemników oraz ich ruchliwości. Suplementacja 2 g L-karnityny poprawia parametry spermy u mężczyzn, u których stwierdzono niepłodność trwającą od co najmniej 2 lat. Poprawę zauważono także u mężczyzn cierpiących na ciężką oligoastenozoospermię13. Podawanie 2 g L-karnityny poprawia żywotność plemników. Taka terapia przynosi tym lepsze skutki, im gorsze są parametry początkowe nasienia. Zarejestrowano osiem ciąż w czasie badania u partnerek 86 pacjentów, którzy ukończyli badanie. Poczęcie następowało tylko podczas podawania L-karnityny, a nie placebo, co wskazuje nie tylko na poprawę funkcji nasienia, ale także na poprawę zdolności plemników do zapłodnienia14. Te spontaniczne zapłodnienia podczas terapii L-karnityną są wskazaniem do dalszych badań nad jej funkcją. U pacjentów w czasie reprodukcji wspomaganej podawanie L-karnityny może być jednym ze sposobów na rozwiązanie „męskiego” problemu niepłodności.

Inne składniki mineralne i witaminy

Witamina C jest ważnym przeciwutleniaczem nasienia. Chroni ona DNA plemników przed uszkodzeniem przez wolne rodniki oraz zmniejsza aglutynację plemników. Niedobory witaminy C w organizmie wpływają na spadek liczby i ruchliwości plemników oraz na pogorszenie ich morfologii15.

Witamina E chroni błony komórkowe plemników, bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, przed zniszczeniem neutralizując wolne rodniki w środowisku tłuszczowym. Suplementowana razem z witaminą C powoduje znaczne zmniejszenie fragmentacji materiału genetycznego plemników u mężczyzn niepłodnych z podwyższonym wskaźnikiem fragmentacji DNA plemników.

Selen jest kolejnym ważnym przeciwutleniaczem nasienia. Aż około połowa zapasu selenu w organizmie mężczyzny gromadzi się w jądrach i nasieniu. Selen jest niezbędny nie tylko do produkcji plemników, ale także do wytwarzania testosteronu. Wpływa na prawidłową budowę i ruchliwość witki plemnika. Jest składnikiem enzymów, m.in. peroksydazy glutationowej, dzięki czemu chroni DNA oraz kontroluje apoptozę komórki. Podawanie selenu wraz z witaminą E powoduje zmniejszenie stresu oksydacyjnego nasienia i poprawia ruchliwość plemników17. Selen powinien być podawany w dawkach nie przekraczających bezpiecznego poziomu spożycia wynoszącego 300 μg18. Wiadomo, że najwyższe stężenie selenu występuje u mężczyzn, których sperma jest ruchliwa w 40%-60%. Nadmierne spożycie selenu może pogarszać jakość spermy.

Dr n. med. Mirosław Szlachcic

specjalista ginekolog-położnik, endokrynolog

fragment artykułu Płodność kobiety i mężczyzny. Problem niepłodności problemem pary

Czytaj także:

Stymulacja płodności i zdrowe planowanie ciąży